İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun oğlunun Falkland Adaları'nın Arjantin'e ait olduğunu savunması, Londra-Tel Aviv hattındaki gerilime yeni bir boyut kattı. İngiliz parlamento kayıtları, 1982 Falkland Savaşı sırasında İsrail kaynaklı silah sevkiyatlarına ilişkin ciddi şüphelerin bulunduğunu doğruluyor. Ancak 1 milyar dolarlık savaş sevkiyatı, 48 İngiliz askerinin doğrudan İsrail silahlarıyla öldürülmesi ve satışların Thatcher'a misilleme olduğu iddiaları kesin olarak kanıtlanmış değil.
İngiltere ile İsrail arasında Batı Şeria'daki yasa dışı yerleşimler ve Londra'nın yeni yaptırım hazırlıkları nedeniyle yükselen gerilim, Falkland Adaları tartışmasıyla farklı bir boyut kazandı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun oğlu, 28 Ağustos'ta X hesabından İspanyolca yaptığı paylaşımda “Falkland Adaları Arjantin'e aittir” görüşünü savundu. Paylaşım, İngiltere'de özellikle İsrail yanlısı bazı siyasi çevrelerden tepki gördü. İsrail hükümeti ise bu görüşü resmî politika olarak benimsediğine ilişkin bir açıklama yapmadı.
Tartışmanın ortaya çıktığı dönemde İngiltere ile İsrail ilişkileri zaten ciddi gerilim altındaydı. İngiliz hükümeti 19 Ağustos'ta İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'daki E1 yerleşim projesini durdurmasını istemiş, yasa dışı yerleşim genişlemesine katılan kişi ve kuruluşları hedef alabilecek kapsamlı yeni tedbirlerin açıklanacağını duyurmuştu.
İngiltere yönetimi daha önce de aşırılıkçı İsrailli yerleşimciler ve yerleşimci şiddetini destekleyen kişi ve kuruluşlara yönelik yaptırım paketleri uygulamıştı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise ağustos ayında İngiltere'yi “Britanya İslam Cumhuriyeti” olarak nitelemiş, ayrıca ülke için “nükleer silaha sahip ilk İslam cumhuriyeti” şeklinde bir ifade kullanmıştı. İngiliz hükümeti söz konusu sözleri “tamamen kabul edilemez” olarak değerlendirdi.
1982 Falkland Savaşı'nda İsrail-Arjantin silah bağlantısı
Güncel siyasi gerilim, 1982 Falkland Savaşı sırasında İsrail ile Arjantin arasındaki silah ticaretine ilişkin yaklaşık 40 yıllık tartışmayı yeniden gündeme getirdi.
İngiliz Parlamentosunun 22 Haziran 1982 tarihli resmî kayıtları, Londra'nın İsrail kaynaklarından Arjantin'e askeri malzeme sağlandığı yönündeki çok sayıda ihbarı dönemin İsrail hükümetiyle görüştüğünü ortaya koyuyor.
Belgelerde Bell askeri helikopterleri, Tel Aviv'den Buenos Aires'e askeri malzeme sevkiyatı, Mirage uçakları için yakıt tankları, lazer güdümlü bombalar ve Gabriel füzeleri gibi çeşitli sistemlere ilişkin iddialar yer alıyor. Ayrıca Arjantin adına hareket ettiği ileri sürülen bir bankanın İsrailli silah üreticileriyle 50 milyon dolarlık kredi düzenlemesi yapmaya çalıştığı da İngiliz parlamento kayıtlarına geçti.
İsrail hükümeti ise o dönemde bazı iddiaları reddetti. Londra'ya, Falkland krizi devam ederken Arjantin'le yeni silah anlaşmaları imzalanmayacağı ve mevcut sözleşmeler kapsamındaki teslimatların hızlandırılmayacağı güvencesi verildi. Ancak daha önce imzalanmış sözleşmeler kapsamında tam olarak hangi askeri ürünlerin gönderildiği açıklanmadı.
Bu durum, İsrail-Arjantin silah ilişkisinin savaş sırasında tamamen kesilmediğini gösterirken, sosyal medyada dolaşan bazı ayrıntıların kesinleşmiş gerçekler gibi sunulmasını da problemli hâle getiriyor.
“1 milyar dolarlık silah” iddiası nasıl ortaya çıktı?
Sosyal medyada sıkça tekrarlanan “İsrail, Falkland Savaşı sırasında Arjantin'e 1 milyar dolarlık silah sattı” iddiasının önemli bir ayrıntısı bulunuyor.
Söz konusu yaklaşık 1 milyar dolarlık tahmin, yalnızca Nisan-Haziran 1982 arasındaki Falkland Savaşı dönemini değil, Arjantin'deki askeri diktatörlük döneminin daha geniş bölümünü kapsayan İsrail-Arjantin silah ticaretine ilişkin tahminlerle bağlantılı.
Bu nedenle rakamı doğrudan “1982 savaşında gerçekleştirilen 1 milyar dolarlık gizli sevkiyat” şeklinde sunmak doğru değil.
48 İngiliz askeri ve dört savaş gemisi iddiası
Falkland Savaşı sırasında Arjantin Hava Kuvvetleri İngiliz donanmasına ağır kayıplar verdirdi. Ancak “İsrail'in gönderdiği silahlarla tam 48 İngiliz askeri öldürüldü ve dört İngiliz savaş gemisi batırıldı” biçimindeki kesin ifade, mevcut resmî belgelerle doğrulanamıyor.
Savaş sırasında Arjantin'in A-4 Skyhawk uçakları İngiliz gemilerine yönelik birçok saldırıda kullanıldı. Ancak hangi uçağın veya mühimmatın doğrudan hangi İsrail sevkiyatına ait olduğunu gösteren eksiksiz ve kesin bir kayıt bulunmadığı için bütün kayıpları İsrail silahlarına bağlamak mümkün değil.
Dolayısıyla İsrail'in Arjantin'e silah sağladığına ilişkin tarihsel temel güçlü olmakla birlikte, belirli İngiliz kayıplarıyla doğrudan nedensellik kurulması ayrıca kanıt gerektiriyor.
Thatcher'a misilleme iddiası kanıtlanmış değil
İsrail'in Arjantin'e silah vermesinin dönemin İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher'ın İsrail politikasına karşı doğrudan bir “misilleme” olduğu iddiası da kesinleşmiş bir devlet belgesine dayanmıyor.
Bu konuda en çok aktarılan anlatılardan biri, İsrail Başbakanı Menachem Begin'in İngiltere'ye yönelik tarihsel öfkesine dayanıyor. Buna göre Begin'in İngiliz yönetimine duyduğu öfkenin arka planında, Irgun mensubu Dov Gruner'in 1947'de İngilizler tarafından idam edilmesi bulunuyordu.
Ancak bu anlatı gazetecilik ve tarih araştırmalarına dayanıyor. İsrail hükümetinin Arjantin'e silah satışını resmen “Thatcher'a misilleme” olarak planladığını gösteren doğrulanmış bir belge bulunmuyor.
Trump'ın Falkland açıklaması yeni tartışma yarattı
Falkland meselesindeki güncel tartışmanın bir diğer ayağını ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamaları oluşturuyor.
Trump, 31 Ağustos'ta ABD'nin Falkland Adaları konusundaki tutumunun gözden geçirildiğini söyledi. Ancak Washington'ın Arjantin'in egemenlik iddiasını desteklediğini açıklamadı.
Reuters'ın aktardığına göre Falkland politikasının değiştirilmesi, ABD yönetimi içinde İngiltere dahil bazı NATO müttefiklerine baskı uygulanması amacıyla değerlendirilen seçeneklerden biri olmuştu. Bu baskının arka planında İngiltere'nin ABD'nin İran politikasına verdiği sınırlı destek de bulunuyor.
Buna karşılık, Washington'ın Falkland meselesini özellikle İngiltere'yi İsrail'e yönelik yaptırımlardan vazgeçirmek amacıyla kullandığı yönünde doğrulanmış bir resmî açıklama veya belge bulunmuyor.
Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei ise Falkland çevresindeki petrol faaliyetlerine karşı daha sert yaptırımlar gündeme getirdi. Bölgedeki Sea Lion petrol projesinde İsrailli yatırımcılarla bağlantılı şirketlerin önemli pay sahibi olması, Falkland tartışmasının İngiltere, Arjantin ve İsrail arasındaki ilişkilerle kesişmesine neden oldu.
Sonuç olarak, İsrail'in 1982 Falkland Savaşı döneminde Arjantin'le silah ilişkisini sürdürdüğüne ilişkin ciddi tarihsel kanıtlar bulunuyor. Ancak “1 milyar dolarlık gizli savaş sevkiyatı”, “48 askerin İsrail silahlarıyla öldürülmesi”, “dört geminin bu silahlarla batırılması” ve “Thatcher'a karşı planlı misilleme” gibi ayrıntılar mevcut belgelerin ortaya koyduğundan daha kesin bir anlatı oluşturuyor.
Günümüzde ise Netanyahu'nun oğlunun Arjantin'in Falkland egemenlik iddiasına destek vermesi, Trump'ın ABD politikasının gözden geçirildiğini açıklaması ve Milei yönetiminin petrol şirketlerine yönelik yeni adımları, yaklaşık 40 yıl önceki tartışmayı yeniden uluslararası gündeme taşıdı.
Kaynak: Reuters, İngiltere Hükümeti, İngiltere Parlamentosu, Anadolu Ajansı, Euronews, Al Jazeera
Derleme: OGÜNhaber GPT
