AJANSLAR -
İran Devrim Muhafızları’nın, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapmak isteyen gemilerden yuan veya kripto para üzerinden ödeme aldığı iddia edildi.
Bunun yanı sıra, boğazdan geçmek isteyen gemilere Pakistan bayrağı çekmeleri tavsiyesinde bulunuluyor.
Bloomberg’de yer alan habere göre son günlerde, Basra Körfezi’nde mahsur kalan bir petrol tankerinin işletmecisi, cazip bir teklif aldı.
Üzerinden füzeler ve insansız hava araçları geçip giderken haftalarca demirde kalan gemi, nihayet İran Donanması’nın eşliğinde Hürmüz Boğazı’ndan geçerek açık denize güvenli bir şekilde yelken açabilecekti.
Fakat bir şirket yöneticisine göre, bunun için önce gemi sicilini değiştirip Pakistan bayrağını çekmesi gerekiyordu.
Şirket, Pakistan hükümetinden gelen bu teklifi kabul edemedi. İran, 20 Pakistan gemisinin boğazdan geçişine izin vermeyi kabul etmişti, fakat ülkenin Körfez’de bayrağını taşıyan çok az sayıda gemisi vardı.
Görüşmelerden haberdar olan kaynaklara göre, İslamabad, geçici olarak Pakistan bayrağı altında seyrederek Hürmüz’den geçebilecek gemileri olup olmadığını görmek için dünyanın en büyük emtia tüccarlarından bazılarıyla temasa geçti.
Bu kişilerden biri, Pakistan’ın her biri 2 milyon varil taşıyabilen dev petrol tankerleri de dahil olmak üzere, bölgede bulabileceği en büyük gemileri aradığını söyledi.
Bu gemilerin geçişini ayarlamak, çatışmayı sona erdirmek için yapılan diplomatik çabaların başarısını göstermenin bir yolu olacaktı. En az iki büyük petrol ticaret şirketi bu teklifi aldı.
Bloomberg’e göre bu düzenleme, İran Devrim Muhafızları’nın, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgazının (LNG) beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazındaki deniz taşımacılığı üzerinde nasıl önemli bir kontrol uyguladığını gösteriyor.
Denizcilik sektöründen kişiler ve müzakereler hakkında doğrudan bilgi sahibi olan hükümet yetkilileri, Devrim Muhafızları’nın halihazırda boğazı geçen gemilerden geçiş ücreti aldığını, dost olarak gördüğü ülkelerin gemilerine ayrıcalıklı muamele uygularken, saldırgan olarak gördüğü ülkelerin gemilerini saldırmakla tehdit ettiğini söyledi.
Yarı resmi Fars haber ajansı, komite üyelerinden birine atıfta bulunarak, İran Ulusal Güvenlik Komitesi’nin Hürmüz Boğazında ücretler uygulayacak bir tasarıyı onayladığını bildirdi.
Gemi işletmecileri, Devrim Muhafızları ile bağlantılı bir aracı şirketle iletişime geçmek ve gemilerinin mülkiyeti, bayrağı, kargo manifestosu, varış noktası, mürettebat listesi ve otomatik tanımlama sistemi (AIS) verileri hakkında bilgi vermek zorunda.
AIS, gemilerin konumlarını kaydetmek ve yayınlamak için kullandıkları bir transponder.
Aracı, geminin İsrail, ABD veya İran’ın düşman olarak gördüğü diğer devletlerle hiçbir bağlantısı olmadığından emin olmak için, gemiyle ilgili arka plan kontrolü yapılmak üzere dosyayı Devrim Muhafızları Donanması’nın Hürmüzgan İl Komutanlığına iletiyor.
Bir gemi bu kriterleri karşılıyorsa, geçiş ücretiyle ilgili görüşmeler başlıyor. Konuşan kaynaklar, İranlıların ülkeler için birden beşe kadar bir sıralama sistemi uyguladığını ve dost olarak görülen ülkelerden gelen gemilerin daha iyi şartlar elde etme olasılığının daha yüksek olduğunu belirtti.
Petrol tankerleri için müzakerelerde başlangıç fiyatı genellikle varil başına 1 dolar civarında ve yuan veya stabilcoinlerle ödeniyor.
Çok büyük ham petrol tankerleri (VLCC) genellikle yaklaşık 2 milyon varil kapasiteye sahip.
Geçiş ücreti ödendikten sonra İran bir izin kodu ve rota talimatları veriyor. Gemilerin, geçiş anlaşmalarını müzakere eden ülkenin bayrağını çekmesi ve bazı durumlarda resmi kayıtlarını o ülkeye çevirmesi bekleniyor.
Hürmüz Boğazına yaklaşırken, gemi çok yüksek frekanslı telsizinden geçiş kodunu yayınlıyor ve sektörde “İran gişesi” olarak adlandırılan bir ada grubu arasındaki kıyıya yakın bir rotadan geçişi boyunca ona eşlik eden bir devriye botu tarafından karşılanıyor.
Gemi izleme verileri, Hürmüz Boğazından geçen gemi sayısının geçen hafta savaş öncesi seviyelerin çok altında da olsa hafifçe arttığını gösteriyor.
Bloomberg’e göre İran’ın geçiş ücreti uygulamasının yasal dayanağı net değil. Ülkelerin genellikle kıyı şeridinden 12 deniz mili (yaklaşık 14 mil veya 22 kilometre) uzanan ve gemileri denetleme yetkisine sahip oldukları karasuları sınırları var.
İran, bu ay dünyanın denizcilik denetim kurumu olan Uluslararası Denizcilik Örgütüne (IMO) gönderdiği bir mektupta, düşmanca olmayan devletlerle ilişkili gemilerin Hürmüz’den güvenli geçiş yapabileceğini belirtti. Mektupta, düşmanca olarak gördüğü gemilere kısıtlama uyguladığı da eklendi.
Mektupta şunlar söylendi:
“Boğaza kıyısı olan bir devlet olarak İran İslam Cumhuriyeti, uluslararası hukukun yerleşik ilke ve kurallarına tam olarak uygun olarak, saldırganlara ait veya onlarla bağlantılı gemilerin geçişini kısıtlamıştır.”
City University London’da ticaret ve deniz hukuku profesörü Jason Chuah, “İran’ın gerekçesi, bunun meşru müdafaa hakkının bir uygulaması olduğu ve bu nedenle gemileri kontrol etmeleri gerektiğidir. Ve bu gemileri kontrol ederken bir ücret ödemeniz gerekiyor. Çoğu uluslararası hukuk yorumcusunun bakış açısına göre, bu yasal değil,” dedi.
Gemi sahipleri ve işletmecileri, geçiş ücreti ödemeleri gerekip gerekmediği, ABD ve İran tarafından kendilerine hangi kurallar, yaptırımlar ve sözleşmelerin uygulanabileceği ve sigortalarının neleri kapsayabileceği konusunda zorlu hukuki sorularla karşı karşıya.
Hormuz Boğazından geçmek isteyen gemiler için sigorta maliyetleri dramatik bir şekilde yükseldi. Birkaç gemi, Basra Körfezinde veya boğazda demirliyken mermilerle vuruldu.
Uzmanlar, fiziksel riskler ve sigorta maliyetinin yanı sıra, ABD, Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık tarafından yaptırımlara tabi olan Devrim Muhafızları ile anlaşma yapmanın, gemileri yaptırımları veya kara para aklama kurallarını ihlal etme riskine maruz bıraktığını belirtti.
