Earthshot Prize ile Exeter Üniversitesi’nin yeni araştırması, çevresel iyileşmeyi hızlandırabilecek 51 çözümü beş ana başlık altında topladı: doğayı korumak, havayı temizlemek, okyanusları canlandırmak, atıksız dünya kurmak ve iklimi düzeltmek. Araştırmacılar, bazı çözümlerin maliyet düştükçe ve benimsenme arttıkça kendi kendini hızlandıran “olumlu dönüm noktaları” yaratabileceğini belirtiyor.
İklim krizine ilişkin tartışmalarda çoğunlukla geri dönüşü zor veya imkânsız “olumsuz dönüm noktaları” öne çıkarken, yeni bir araştırma bunun tersinin de mümkün olabileceğini ortaya koydu. The Earthshot Prize ile Exeter Üniversitesi Green Futures Solutions ekibinin hazırladığı “Positive Tipping Points: Accelerating system change to repair our planet” başlıklı çalışma, 2030’a kadar hızlı ve kendi kendini güçlendiren çevresel iyileşme yaratma potansiyeli bulunan 51 çözüm alanı belirledi.
Araştırmada “olumlu dönüm noktası”, bir çözümün yeterince yaygınlaştıktan sonra maliyetlerin düşmesi, yatırımın artması, teknolojinin gelişmesi ve yeni politikaların başka ülkelere yayılmasıyla değişimin kendi kendini hızlandırdığı eşik olarak tanımlanıyor. Exeter Üniversitesi’nden Prof. Tim Lenton, bu süreci “ilerlemenin kendi üzerine inşa edildiği ve iyileşmenin kendi kendini sürdürebilir hâle geldiği” bir mekanizma olarak açıklıyor.
Beş ana alan belirlendi
Çalışma, 51 çözümü Earthshot Prize’ın beş temel hedefi altında topluyor: doğayı korumak ve restore etmek, havayı temizlemek, okyanusları canlandırmak, atıksız bir dünya oluşturmak ve iklimi düzeltmek. Araştırmacılar bu alanların birbirinden bağımsız olmadığını, birindeki ilerlemenin diğerlerini de hızlandırabildiğini vurguluyor.
Öne çıkan örneklerden biri temiz enerji. Güneş ve rüzgâr enerjisinin ucuzlaması, yalnızca elektrik sektöründeki dönüşümü değil; elektrikli ulaşım, temiz binalar, sanayi ve hava kalitesindeki iyileşmeyi de destekliyor. Earthshot Prize’ın aktardığına göre güneş enerjisinin maliyeti son 10 yılda yaklaşık yüzde 90 düştü ve birçok bölgede en ucuz elektrik üretim seçeneklerinden biri hâline geldi.
Bir diğer örnek deniz koruma alanları. Araştırmaya göre iyi tasarlanan ve etkin biçimde denetlenen koruma bölgelerinde balık stokları ve biyolojik çeşitlilik birkaç yıl içinde toparlanabiliyor. Bu olumlu sonuçlar yerel toplulukların desteğini güçlendirerek yeni koruma alanlarının oluşturulmasını teşvik edebiliyor.
Temiz pişirme ve ev enerjisi çözümleri de önemli alanlar arasında. Özellikle Doğu ve Güney Afrika’da kullandıkça öde modeliyle çalışan güneş enerjisi ve temiz pişirme girişimlerinin büyüdüğü, bazı pazarlarda dönüşümün kritik bir eşiğe yaklaştığı belirtiliyor.
Üç koşul öne çıkıyor
Araştırmacılara göre bir çözümün olumlu dönüm noktasına ulaşabilmesi için üç temel koşul gerekiyor: ekonomik olarak rekabetçi olması, ihtiyaç duyan insanlar için erişilebilir hâle gelmesi ve kullanıcı açısından yeterince cazip ve işlevsel olması.
Çalışmanın başyazarı Dr. Steven R. Smith ise 51 çözüm alanının tamamının dönüm noktasına ulaşmak üzere olduğu iddiasında bulunmadıklarını özellikle vurguluyor. Smith’e göre raporun amacı, kendi kendini güçlendiren mekanizmaların nerede bulunduğunu ve hükümetler, yatırımcılar ile yenilikçilerin bunları nasıl hızlandırabileceğini göstermek.
Earthshot Prize Üst Yöneticisi Jason Knauf da araştırmanın iklim ve doğa sorunlarına yönelik çözümlerin erişilemez olduğu düşüncesine karşı güçlü bir tablo ortaya koyduğunu söyledi. Euronews’te yer alan ve görselde aktarılan sözler de Knauf’a ait.
Bununla birlikte çalışma, “dünyanın kurtarılmasının garanti edildiği” anlamına gelmiyor. Araştırmacılar özellikle Küresel Güney’deki yatırım açığının, finansmana erişimin ve politika desteğinin yetersiz kalmasının olumlu dönüşümü yavaşlatabileceği uyarısında bulunuyor. Bu nedenle “dünyayı kurtarabilecek beş dönüm noktası” ifadesi, araştırmanın beş geniş çözüm kümesini özetleyen haber dili niteliğinde.
Kaynak: The Earthshot Prize, Exeter Üniversitesi, Euronews, The Guardian
Derleme: OGÜNhaber GPT
